Katarzyna Pejda

Sinolożka, literaturoznawczyni, tłumaczka klasycznych tekstów chińskich okresu pre-Qin. Adiunktka w II Katedrze Sinologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. 

Zajmuję się klasyczną myślą chińską, literaturą chińską, przekładem tekstów klasycznych oraz kulturowymi kontekstami chińskiej tradycji intelektualnej. Moje zainteresowania badawcze obejmują przede wszystkim piśmiennictwo okresu pre-Qin, czyli teksty powstałe przed zjednoczeniem Chin przez państwo Qin w 221 roku p.n.e.

Cezura ta ma dla mnie zasadnicze znaczenie. Zjednoczenie Chin oznaczało nie tylko powstanie cesarstwa, lecz także początek nowego modelu organizacji państwa, administracji, prawa, pisma, edukacji i transmisji tekstów. Wcześniejszy okres — zwłaszcza czasy Wiosen i Jesieni oraz Walczących Królestw — był czasem niezwykłej różnorodności intelektualnej, społecznej i kulturowej. To właśnie wtedy kształtowały się podstawowe pojęcia, języki opisu świata, modele relacji społecznych oraz sposoby myślenia, które później stały się fundamentem cywilizacji chińskiej.

Dlatego okres pre-Qin traktuję jako szczególnie ważny kulturoznawczo. Interesuje mnie nie tylko treść poszczególnych tekstów, lecz także środowisko, w którym powstawały: spory między szkołami, przemiany rytuału,  władzy i porządku społecznego. Lektura tekstów z tego okresu pozwala uchwycić chińską tradycję intelektualną zanim została ona uporządkowana, skodyfikowana i częściowo przefiltrowana przez późniejsze instytucje cesarskie oraz późniejsze komentarze.

W moim przekonaniu zasadnicza dyskusja intelektualna okresu pre-Qin dotyczyła przede wszystkim pytania o możliwość ponownego ustanowienia ładu dao 道 we wspólnocie ludzkiej. Nie chodziło jedynie o abstrakcyjną refleksję nad światem, lecz o poszukiwanie sposobu, w jaki człowiek, relacje społeczne, rytuał, władza i język normatywny mogą zostać ponownie uporządkowane po rozpadzie wcześniejszego modelu ładu polityczno-rytualnego.

Różne nurty przedcesarskiej refleksji odpowiadały na to pytanie odmiennie. Dla konfucjanistów kluczowe znaczenie miały rytuał, samodoskonalenie, relacyjność osoby i odnowienie wzorców właściwego postępowania. Dla innych tradycji ważniejsze mogły być skuteczność rządzenia, bezstronność norm, krytyka rytuału, spontaniczność lub powrót do porządku niewymuszonego ludzką ingerencją. Wspólnym punktem odniesienia pozostawało jednak pytanie o to, jak przywrócić lub ustanowić taki porządek, w którym świat ludzki nie pozostaje w stanie chaosu, przemocy i aksjologicznego rozchwiania.